1.7. İKİ DÜNYA SAVAŞI ARASINDAKİ DÖNEMDE MEYDANA GELEN SOSYOKÜLTÜREL VE BİLİMSEL GELİŞMELER

1. Sanat ve Edebiyattaki Dönüşüm

• Savaşın Toplumsal Etkileri: I. Dünya Savaşı’nın yol açtığı yıkım, yüksek enflasyon, işsizlik ve baskıcı rejimler, sanatçıların yeni bakış açıları geliştirerek toplumsal gerçekleri eserlerine yansıtmasına neden olmuştur.
• Öne Çıkan Sanat Akımları: Dönemin getirdiği karmaşık duygu dünyasını ifade etmek amacıyla Ekspresyonizm, Kübizm, Fütürizm, Dadaizm ve Sürrealizm gibi yenilikçi akımlar öne çıkmıştır.
• Resim Sanatı ve Picasso’nun Guernica’sı: İspanya İç Savaşı sırasında Guernica kasabasının bombalanması ve yaşanan trajedi, Pablo Picasso’nun ünlü Guernica tablosuyla ölümsüzleşmiştir. Picasso, İspanya’daki faşist rejim sona ermedikçe eserin ülkeye götürülmesini istememiş; tablo ancak 1981’de Madrid’deki Reina Sofia Ulusal Sanat Müzesi’ne yerleştirilmiştir. Ayrıca Paul Nash’in Menin Yolu adlı tablosu da savaşın yıkıcılığını yansıtan dönemin önemli eserlerindendir.
• 1929 Buhranı ve Edebiyat (John Steinbeck): Amerikalı yazar John Steinbeck, Gazap Üzümleri adlı romanında 1929 Ekonomik Buhranı’nın toplum üzerindeki sarsıcı etkisini ve insanların kapitalist sistem içindeki var olma mücadelesini gerçekçi bir dille anlatmıştır.
• I. Dünya Savaşı’nı Konu Alan Başlıca Edebi Eserler:
  • Erich Maria Remarque: Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok
  • Ernest Hemingway: Silahlara Veda
  • Jaroslav Hašek: Aslan Asker Şvayk ve Dünya Savaşı’nda Başından Geçenler
  • William March: K Bölüğü
  • Jean Giono: Büyük Sürü

2. Bilimsel Çalışmalar ve Askerî Alana Yansımaları

• Siyasi Baskılar ve Bilim İnsanlarının Göçü: XX. yüzyıl başlarında hız kazanan bilimsel çalışmalar devam etmiş; ancak SSCB’deki sosyalistlerin ve Almanya’daki Nazilerin baskısından kaçan birçok bilim insanı ülkelerini terk etmek zorunda kalmıştır. Nazilerin ırkçı politikaları doğrultusunda bir yandan kitle imha silahları geliştirilmiş, diğer yandan insan genetiği üzerine araştırmalar yürütülmüştür.
• Fizikte Çığır Açan Buluş: Alman fizikçi Albert Einstein, ortaya attığı İzafiyet (Görelilik) Teorisi ile bilim dünyasında yeni bir dönem başlatmıştır.
• Askerî Teknolojinin Gelişimi:
  • Birlikler arasında hızlı iletişim kurabilmek amacıyla arazi telefonu, telgraf ve radyo kullanımı yaygınlaşmıştır.
  • Savaş gemilerinde kömür yerine petrol kullanımı İtilaf Devletlerine hız ve üstünlük kazandırmıştır.
  • Almanlar denizaltı teknolojisini geliştirerek denizlerdeki dengeleri sarsmıştır.
  • Ağır toplar, makineli tüfekler, tanklar (İngiliz Mark V tankı vb.), savaş uçakları ve hava savunma sistemleri üretilmiştir.
  • Ernest Rutherford (1919), James Chadwick ve C. David Anderson (1932), Otto Hahn ve Fritz Strassmann (1938) atom fiziği alanında önemli buluşlara imza atarak nükleer enerjinin önünü açmışlardır.

3. Mimarlık ve Sağlık Alanındaki Gelişmeler

• Mimarlıkta İşlevsellik ve Bauhaus Ekolü:
  • 1919’da Alman mimar Walter Gropius tarafından kurulan Bauhaus Okulu, mimariye, endüstriyel tasarıma ve şehir planlamasına işlevsel bir yaklaşım getirmiştir.
  • 1933’te Naziler iktidara gelince kapatılan okulun mimarları ABD’ye yerleşerek “Yeni Bauhaus” anlayışını küresel ölçekte tanıtmışlardır.
  • Yapılarda estetikten ziyade geniş kitlelere hitap eden kullanışlılık ön plana çıkmış; çelik, cam ve beton gibi malzemeler yaygınlaşmıştır.
  • Dönemin önde gelen mimarları arasında Le Corbusier, Charle Éduard Jeanneret, Frank Lloyd Wright ve Louis Sullivan yer almıştır.
• Tıp ve Sağlık Alanında Devrim Niteliğindeki Buluşlar:
  • 1921 (Verem Aşısı – BCG): Bacillus Calmette-Guerin tarafından verem aşısı geliştirilmiştir.
  • 1921 (İnsülin): Frederick Banting ve Charles Best insülini ayrıştırarak diyabet tedavisinde kullanmıştır.
  • 1928 (Penisilin): Alexander Fleming penisilini icat ederek antibiyotik tedavisinin temelini atmıştır.
  • 1933 (Elektron Mikroskobu): Ernst Ruska’nın icat ettiği elektron mikroskobu hastalıkların teşhisinde büyük ilerleme sağlamıştır.
  • 1937 (Behçet Hastalığı): Türk bilim insanı Prof. Dr. Hulusi Behçet kendi adıyla anılan damar iltihabı rahatsızlığını tanımlayarak tıp literatürüne girmiştir.

4. Propaganda Aracı Olara Sinema ve Radyo

• Kitle İletişimi ve Propaganda: Sinema ve radyo, kamuoyunu bilgilendirmenin yanı sıra toplumların duygu ve düşüncelerini yönlendiren en güçlü araçlar hâline gelmiştir.
• Sinemanın Doğuşu ve İlk Propaganda Örnekleri: Toplu hâlde izlenen ilk film 1895’te Fransız Lumière Kardeşler’in Bir Trenin La Ciotat Garı’na Gelişi olmuş; 1898’de ABD’de çekilen İspanyol Bayrağını Yırtarken filmi ise sinemanın ilk propaganda örneklerinden biri kabul edilmiştir.
• Charlie Chaplin ve Modern Zamanlar: Sessiz sinema döneminin büyük aktörü Charlie Chaplin (Şarlo), Modern Zamanlar filminde 1929 Ekonomik Buhranı’nın sosyal sonuçlarını ve kapitalist sistemi sert bir dille eleştirmiştir.
• Totaliter Rejimlerde Sinema:
  • Almanya: Nazi Propaganda Bakanı Joseph Goebbels kontrolünde, yönetmen Leni Riefenstahl İnancın Zaferi (1933), İradenin Zaferi (1935) ve Halkların Bayramı (1936) gibi belgesellerle kitleler üzerinde ağır bir psikolojik etki kurmuştur.
  • İtalya ve SSCB: İtalya’da faşist rejim İtalyanca dışındaki filmleri yasaklamış; SSCB ise sosyalizm propagandası içeren filmler üretmiş, bu filmlere Batılı ülkelerce ambargo uygulanmıştır.

💡 Sınavda Çıkabilecek Anahtar Kavramlar ve İpuçları

• Guernica: Picasso’nun İspanya İç Savaşı’ndaki katliamı anlatan ve faşizme karşı simgeleşen dünyaca ünlü kübik tablosudur.
• Bauhaus Ekolü: Walter Gropius tarafından kurulan, mimarlık ve endüstriyel tasarımda işlevselliği esas alan ekoldür.
• Penisilin: Alexander Fleming tarafından 1928’de icat edilen ilk antibiyotiktir.
• Behçet Hastalığı: Prof. Dr. Hulusi Behçet tarafından 1937’de tanımlanan ve tıp literatürüne giren rahatsızlıktır.
• Modern Zamanlar: Charlie Chaplin’in 1929 krizini ve sanayileşmenin getirdiği toplumsal sorunları eleştirdiği sinema klasiğidir.