3.4. SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ’NDE TÜRKİYE’NİN DIŞ POLİTİKASI

Sovyetler Birliği’nin Talepleri: II. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru SSCB; Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin kendi lehine değiştirilmesini, Boğazlarda bir Sovyet üssü kurulmasını ve 1921 Moskova Antlaşması ile Türkiye’ye bırakılan Kars ve Ardahan’ın kendisine verilmesini talep etmiştir.
Missouri Zırhlısının Gelişi (1946): Sovyet baskısına karşı Türkiye’ye desteğini göstermek isteyen ABD, Washington’da vefat eden Türk Büyükelçisi Münir Ertegün’ün cenazesini Amerikan donanmasının en büyük savaş gemisi Missouri ile 6 Nisan 1946’da İstanbul’a göndermiştir.
Boğazlar Notası (8 Ağustos 1946): SSCB, Boğazların statüsünü değiştirmek için Türkiye’ye resmî nota vererek baskılarını artırmıştır.
Truman Doktrini ve Marshall Planı: SSCB yayılmacılığını engellemek isteyen ABD; Truman Doktrini (12 Mart 1947) ve Marshall Planı (1948) kapsamına Türkiye’yi de alarak ekonomik ve askerî yardımlara başlamıştır.
Avrupa Konseyi Üyeliği (1949): Dış politikada Batı dünyasına entegre olmayı hedefleyen Türkiye, 8 Ağustos 1949’da Avrupa Konseyi’ne dâhil olmuştur.
İç Tehdit Algısındaki Değişim: ABD ile yakınlaşma sonrasında iç siyasette komünizm en büyük tehdit olarak algılanmış; 1950’li yıllarda Komünizmle Mücadele Dernekleri, 1963’te ise TBMM bünyesinde Komünizmle Mücadele Komisyonu kurulmuştur.

NATO Arayışı ve İlk İtirazlar: Türkiye, Sovyet tehdidine karşı Batı güvenlik şemsiyesine girmek istemiş; ancak ilk başlarda bazı üye ülkelerin siyasi, ekonomik ve kültürel itirazları nedeniyle NATO’ya kabul edilmemiştir.
Kore Savaşı’na Asker Gönderilmesi (1950): 1950’de Kuzey Kore’nin saldırısı üzerine BM Güvenlik Konseyi Güney Kore’ye yardım kararı almıştır. Demokrat Parti (DP) hükûmeti, NATO’ya kabulü kolaylaştıracağı düşüncesiyle Tuğgeneral Tahsin Yazıcı komutasındaki bir Türk tugayını Kore’ye göndermiştir.
Kumyangjang-ni Zaferi ve Ankara Okulu: Türk tugayı, Kore Savaşının en çetin muharebelerinden biri olan Kumyangjang-ni Muharebesi’nde (25-27 Ocak 1951) büyük bir zafer kazanarak “Mümtaz Birlik Madalyası” ve “Cumhurbaşkanlığı Birlik Nişanı” almıştır. Ayrıca Türk askerleri, Suwon kentinde yetim kalan Koreli çocuklar için Ankara Okulu ve Yetimhanesi’ni kurmuştur.
NATO’ya Katılım (18 Şubat 1952): Türk ordusunun başarısı ve ABD’nin SSCB’ye karşı izlediği çevreleme politikası doğrultusunda 15 Eylül 1951 Ottawa Toplantısı’nda Türkiye ve Yunanistan NATO’ya davet edilmiştir. TBMM’nin kabulüyle Türkiye 18 Şubat 1952’de resmen NATO üyesi olmuştur.

Amerikan Doktrinine Geçiş: Ankara’da kurulan Amerikan Askerî Yardım Kurulu aracılığıyla TSK’ye yoğun silah ve teçhizat aktarılmış; Türk ordusu Alman askerî doktrininden Amerikan askerî doktrinine geçmiştir.
Karargâh Yapısının Yenilenmesi: Emir-komuta zinciri NATO standartlarına göre düzenlenmiş; Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri için ayrı ayrı karargâhlar kurulmuştur.
Havacılıkta Jet Dönemi: Pervaneli uçaklardan jet uçaklarına geçilmiş; Balıkesir 9’uncu Jet Üs Komutanlığı (1951), Hava Eğitim Kolordu Komutanlığı (1956) ve Taktik Hava Kuvvetleri (1962) oluşturulmuştur.
1954 NATO Kuvvetler Statüsü Sözleşmesi ve Üsler: İmzalanan sözleşmeyle Amerikan uçak ve gemilerinin Türk liman ile havaalanlarını kullanmasına izin verilmiş, ABD’ye askerî tesis ve üsler (İncirlik Üssü vb.) için arazi tahsis edilmiştir.

Balkan Paktı (1953-1954): Sovyet tehdidine karşı Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında 28 Şubat 1953’te Ankara’da dostluk antlaşması, 9 Ağustos 1954’te Bled’de ise askerî ittifak antlaşması imzalanmıştır. Ancak Yugoslavya’nın SSCB ile ilişkilerini düzeltmesi ve Türk-Yunan ilişkilerinin Kıbrıs yüzünden bozulmasıyla pakt etkisini yitirmiştir.
Bağdat Paktı (24 Şubat 1955): Orta Doğu’da Sovyet yayılmasını önlemek amacıyla Türkiye ile Irak arasında kurulmuş; sonrasında İngiltere, Pakistan ve İran da pakta katılmıştır.
CENTO’ya Dönüşüm (1959): Irak’ta 14 Temmuz 1958’de gerçekleşen askerî darbe sonrası yeni yönetim 24 Mart 1959’da pakttan çekilmiştir. Bunun üzerine teşkilatın adı CENTO (Merkezî Antlaşma Teşkilatı) olarak değiştirilmiş ve merkez sekretaryası 21 Ağustos 1959’da Ankara’ya taşınmıştır.

Missouri Zırhlısı (1946): Münir Ertegün’ün cenazesini getirerek ABD’nin Türkiye’ye desteğini simgeleyen dev savaş gemisidir.
Kumyangjang-ni Zaferi (1951): Kore’de Türk Tugayı’nın kazandığı ve NATO üyeliğimizi hızlandıran tarihî zaferdir.
Ankara Okulu: Kore’de Türk askerlerinin yetim kalan çocuklar için kurduğu eğitim ve bakım yuvasıdır.
18 Şubat 1952: Türkiye’nin resmen NATO üyesi olduğu tarihtir.
CENTO (1959): Irak’ın ayrılmasıyla Bağdat Paktı’nın aldığı yeni isim ve Ankara merkezli savunma örgütüdür.