5.4. KÜRESELLEŞEN DÜNYADAKİ EKONOMİK, SOSYOKÜLTÜREL VE BİLİMSEL GELİŞMELER

Keynesyen Modelin Tıkanması: II. Dünya Savaşı sonrasında uygulanan ve devletin ekonomiye müdahalesini esas alan Keynesyen ekonomi modeli; 1970’li yıllardaki petrol krizleri, tırmanan enflasyon, artan işsizlik ve ABD dolarının küresel para piyasalarındaki sarsıntısı karşısında yetersiz kalmıştır.
Neo-Liberalizmin Yükselişi: 1980 sonrasında ABD Başkanı Ronald Reagan ve İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher öncülüğünde neo-liberal ekonomi politikaları uygulanmaya başlanmıştır.
Temel İlkeleri:
- Sosyal devlet anlayışından ve devletin ekonomiye doğrudan müdahalesinden uzaklaşılması.
- Kamu harcamalarının kısıtlanması ve denk bütçe ilkesi.
- Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) özelleştirilmesi.
- Özel teşebbüs üzerindeki devlet denetiminin azaltılması.
- Uluslararası ticaretin ve sermaye hareketlerinin önündeki engellerin kaldırılması.

Uydu Teknolojilerinin Çeşitlenmesi: İlk olarak uzay yarışıyla başlayan uydu teknolojileri; haberleşme, meteoroloji, konum belirleme ve bilimsel araştırmalar için çeşitlenmiştir.
- İletişim Uyduları: Radyo, TV, telefon ve internet verilerini hızlıca taşır.
- Navigasyon (Yolbul) Uyduları: Jeo-uzaysal konumlandırma sağlar.
- Bilimsel ve Askerî Uydular: Uzay araştırmaları, arazi takibi ve casusluk faaliyetlerinde kullanılır.
Genel Ağın (İnternet) Gelişim Evreleri:
- ARPANET (1969): ABD Savunma Bakanlığı desteğiyle kurulan ve internetin temeli sayılan askerî bilgisayar ağıdır.
- Web 1.0: Kullanıcıların pasif olduğu ve içerikle etkileşimin sınırlı kaldığı ilk internet dönemidir.
- Web 2.0 (2004): Kullanıcıların aktifleştiği, kendi içeriğini üretebildiği ve paylaştığı dönemin başlamasıyla sosyal medya platformları hızla yaygınlaşmıştır.
Medya Okuryazarlığı ve Siber Riskler: Sosyal medya ve mobil iletişim hayatı kolaylaştırsa da siber zorbalık, bilgi kirliliği ve bağımlılık gibi sorunları doğurmuştur. Güvenli iletişim için medya okuryazarlığı ön plana çıkmıştır.

Organ Nakli (Transplantasyon): XX. yüzyılın sağlık alanındaki en büyük başarılarından biridir. İnsanlar üzerindeki ilk başarılı organ nakli (böbrek) 1954 yılında Joseph Murray tarafından tek yumurta ikizleri arasında gerçekleştirilmiştir. Murray bu başarısıyla 1990 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü almıştır.
Aşı ve Tıbbi Teknolojiler: Tıptaki teknolojik ilerlemeler geçmişte ölüme yol açan birçok hastalığı tedavi edilebilir kılmış, ortalama insan ömrünün uzamasını sağlamıştır.

Sinema Sektörü ve Kültürel Hegemonya: ABD merkezli Hollywood stüdyoları, küresel sinema pazarının büyük bölümünü ele geçirerek tekelleşmiştir. Sinema ve diziler, küresel güçlerin yaşam tarzını ve siyasi görüşlerini kitlelere benimsettiği bir kültürel propaganda aracına dönüşmüştür.
Uluslararası Spor Organizasyonları: Olimpiyat Oyunları ve FIFA Dünya Kupası gibi dev organizasyonlar; ev sahibi ülkelerin tanıtımı, reklam, yayın hakları ve turizm gelirleriyle milyarlarca dolarlık küresel bir sektöre dönüşmüştür.
Müzik ve Dijital Oyun Endüstrisi:
- 1980’lerde 24 saat klip yayını yapan televizyon kanalları ve taşınabilir kasetçalarlar (walkman) müziği görsel ve kişisel bir forma sokmuştur.
- 3D teknolojileri ve sanal gerçeklik (VR) uygulamaları sayesinde bilgisayar, konsol ve mobil oyunlar sinema sektörünü geride bırakan devasa bir ekonomi oluşturmuştur.

Neo-Liberalizm: 1980’lerde Reagan ve Thatcher önderliğinde başlayan; devlet müdahalesini azaltıp özelleştirme ve serbest piyasayı savunan ekonomi modelidir.
Web 2.0 (2004): İnternet kullanıcılarının içerik üretebildiği ve sosyal medyanın doğuşunu sağlayan teknolojik evredir.
Joseph Murray (1954): İlk başarılı organ naklini (böbrek) gerçekleştirerek 1990 Nobel Ödülü’nü kazanan Amerikalı doktordur.
ARPANET: Günümüz genel ağının (internet) temelini oluşturan, ABD askerî kökenli bilgisayar ağıdır.
Navigasyon (Yolbul) Uydusu: Jeo-uzaysal konum tespiti yapan uydulardır.