A. 1990 SONRASINDA TÜRKİYE’DE YAŞANAN SİYASİ, EKONOMİK VE SOSYOKÜLTÜREL GELİŞMELER

1. 1990 Sonrasında Türkiye’de Yaşanan Siyasi Gelişmeler ve Darbe Girişimleri

• Hükûmetler ve Cumhurbaşkanlığı Değişimleri:
  • 1991 seçimlerinden Süleyman Demirel liderliğindeki Doğru Yol Partisi (DYP) birinci parti olarak çıkmıştır. Turgut Özal’ın 1993 yılındaki vefatı üzerine Süleyman Demirel, Türkiye Cumhuriyeti’nin 9. cumhurbaşkanı seçilmiştir.
  • Süleyman Demirel’in cumhurbaşkanı olmasıyla DYP liderliğine geçen Tansu Çiller, 1993-1996 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın başbakanı olarak görev yapmıştır. Tansu Çiller döneminde Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği Antlaşması imzalanmıştır.
  • 1995 seçimlerinden Necmettin Erbakan liderliğindeki Refah Partisi (RP) birinci parti olarak çıkmıştır. Önce ANAP-DYP (ANAYOL) koalisyonu, ardından Haziran 1996’da RP-DYP (REFAHYOL) koalisyon hükûmeti kurulmuştur.
  • 2000 yılında görev süresi dolan Süleyman Demirel’in yerine Ahmet Necdet Sezer 10. cumhurbaşkanı seçilmiştir.
  • 2001 ekonomik krizi sonrasında yapılan 2002 erken seçimleriyle meclise sadece AK Parti ile CHP girmiş; 1991-2002 yılları arasındaki koalisyonlar dönemi sona ermiştir. 2007 yılında Abdullah Gül 11. cumhurbaşkanı seçilmiştir.
  • 2014 yılında cumhurbaşkanı tarihte ilk kez doğrudan halk tarafından seçilmiş ve Recep Tayyip Erdoğan 12. cumhurbaşkanı olmuştur. Ahmet Davutoğlu başbakanlık görevini üstlenmiş, ardından Binali Yıldırım Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçiş öncesindeki son başbakan olarak görev yapmıştır.
• 28 Şubat 1997 Askerî Müdahalesi (Postmodern Darbe):
  • 11 Ocak 1997’de Başbakanlık konutunda verilen tarikat liderleri iftarı ve 30 Ocak’ta Sincan Belediyesi’nin düzenlediği “Kudüs Gecesi” etkinliği tartışmalara yol açmıştır. 4 Şubat’ta Sincan sokaklarında tanklar yürütülmüştür.
  • 28 Şubat 1997’deki 9 saatlik MGK toplantısı sonrasında laiklik vurgulu kararlar yayımlanmış; gelişmeler üzerine Başbakan Necmettin Erbakan istifa etmek zorunda kalmıştır.
• 27 Nisan 2007 e-Muhtırası ve 15 Temmuz 2016 Darbe Girişimi:
  • 2007 cumhurbaşkanlığı seçimleri sürecinde Genelkurmay Başkanlığı internet sitesinde e-muhtıra yayımlanmış, bunun üzerine erken seçim kararı alınmıştır.
  • 15 Temmuz 2016’da FETÖ mensubu askerlerin Boğaziçi Köprüsü’nü kapatması ve devlet kurumlarına saldırması üzerine halk, meydanlara inerek vatan ve millet sevgisiyle darbe girişimini püskürtmüştür.

2. 1990 Sonrasında Türkiye’de Yaşanan Ekonomik Gelişmeler

• GAP Projesi’nin Kurumsallaşması: 1989 yılında kurulan GAP Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatı ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde tarım, enerji, ulaştırma ve sanayi alanlarında dev bir bölgesel kalkınma hamlesi başlatılmıştır.
• 5 Nisan 1994 Kararları: Serbest piyasa ekonomisindeki yüksek enflasyon ve dış borç yükü karşısında Tansu Çiller Hükûmeti döneminde Türk lirasındaki değer kaybını ve enflasyonu önlemek amacıyla ilan edilmiştir.
• 2001 Ekonomik Krizi (“Kara Çarşamba”): Yüksek faiz oranları, siyasi belirsizlikler, 1998 Rusya krizi ve 1999 Marmara Depremi etkileriyle şubat 2001’de patlak vermiştir. Gecelik faizler %7500’e fırlamış, TL %57 değer kaybetmiş, enflasyon %75’e çıkmış ve 1,5 milyon insan işsiz kalmıştır.
• Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı: 2001 krizini aşmak amacıyla Dünya Bankası Yardımcısı Kemal Derviş Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanlığına getirilmiş ve sıkı mali disiplin uygulayan “Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı” devreye sokulmuştur.
• 2008 Küresel Ekonomik Krizi: ABD merkezli Lehman Brothers bankasının iflasıyla başlayan küresel kriz Türkiye’yi de ihracat azalmasıyla etkilemiş, ancak alınan sosyal yardım paketleri ve kamu maliyesinin sağlamlığı sayesinde Avrupa ülkelerindeki kadar yıkıcı olmamıştır.

3. 1990 Sonrasında Sosyokültürel ve Bilimsel Gelişmeler

• Göç, İletişim ve Teknoloji:
  • Köyden kente göç devam etmiş; 1960’larda %68 olan kırsal nüfus oranı 2014’te %8.2’ye düşmüştür.
  • Türkiye’de ilk genel ağ (internet) bağlantısı 1993 yılında ODTÜ’de kurulmuştur.
  • Okullarda teknolojik eğitimi yaygınlaştırmak amacıyla FATİH Projesi başlatılarak akıllı tahta ve tablet kullanımı yaygınlaştırılmıştır.
  • 2010 referandumuyla memurlara toplu görüşme hakkı tanınmış, kadınların iş gücüne katılımı %33 seviyelerine ulaşmıştır.
• Bilim, Edebiyat ve Sanat:
  • Nobel Ödüllerimiz: Orhan Pamuk 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan ilk Türk yazar olmuş; Prof. Dr. Aziz Sancar ise 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü kazanmıştır.
  • Müzik: Pop, rock ve yeniden yorumlanan arabesk müzik yaygınlaşmıştır. Sertab Erener, 2003 yılında Eurovision Şarkı Yarışması’nda birincilik elde etmiştir. Klasik müzikte Suna Kan, İdil Biret, Fazıl Say ve Güher-Süher Pekinel dünya çapında başarılara imza atmıştır.
  • Sinema ve Tiyatro: Sinemada Eşkıya filmi ile komedi filmleri (Cem Yılmaz, Şahan Gökbakar, Ata Demirer) öne çıkmıştır. Yönetmen Nuri Bilge Ceylan, 2008 Cannes Film Festivali’nde “Üç Maymun” ile En İyi Yönetmen, 2014’te ise “Kış Uykusu” filmiyle Altın Palmiye ödülünü almıştır.
• Spor Başarıları:
  • Naim Süleymanoğlu (“Cep Herkülü”): Olimpiyat ve dünya şampiyonluklarıyla halter tarihinin en büyük sporcusu kabul edilmiştir.
  • Futbol: Galatasaray, 2000 yılında UEFA Kupası ve Süper Kupa şampiyonu olmuştur. A Millî Futbol Takımımız 2002 Dünya Kupası ve 2008 Avrupa Şampiyonası’nda 3. olmuştur.
  • Basketbol ve Voleybol: Erkek Basketbol Millî Takımı 2010’da dünya 2.si olmuş; EuroLeague’de Fenerbahçe (2017) ve Anadolu Efes (2021, 2022) şampiyonluk kazanmıştır. Kadın voleybolda VakıfBank, Dünya Kulüpler ve Avrupa Şampiyonlar Ligi şampiyonlukları elde etmiştir. Atletizmde Elvan Abeylegesse Avrupa şampiyonlukları kazanmıştır.

📌 YAZILI SINAVI İÇİN HIZLI HİLE / ŞİFRE TABLOSU