1. II. Dünya Savaşı’nın Sebepleri
I. Dünya Savaşı sonrasında atılan adımlar ve kurulan güç dengeleri, II. Dünya Savaşı’nın çıkmasına zemin hazırlamıştır:
- I. Dünya Savaşı Barış Antlaşmalarının Ağır Şartları: Yenilen devletlere Wilson İlkeleri’ne aykırı olarak ağır şartlar içeren antlaşmaların imzalattırılması ve “savaş tamiratı” adı altında yüksek tazminatlar ödetilmesi.
- Sınır ve Ulusal Kimlik Sorunları: Savaş sonrası çizilen haritalarda ulusal kimliklere dikkat edilmemesi nedeniyle bölgesel çatışmaların artması.
- Milletler Cemiyetinin Etkisizliği: Barışı korumak için kurulan Milletler Cemiyetinin büyük devletlerin çıkarlarını koruyan bir politika izlemesi ve revizyonist (yayılmacı) devletlere engel olamaması.
- İtalya’nın Tatmin Edilememesi: I. Dünya Savaşı’nda taraf değiştirmesine rağmen vaat edilen kazanımlara ulaşamayan İtalya’nın ekonomik krize girmesi ve Benito Mussolini önderliğinde faşist yayılmacı politikalara yönelmesi.
- Japonya’nın Yayılmacı Politikası: Uzak Doğu’da askerî güç hâline gelen Japonya’nın ekonomik kalkınmasına kaynak yaratmak amacıyla yayılmacı bir çizgiye girmesi.
- 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı: Krizin yol açtığı toplumsal çalkantılar sonucunda Almanya başta olmak üzere pek çok ülkede güç ve zenginlik vaat eden popülist iktidarların başa geçmesi.
- Totaliter Rejimlerin Yükselişi: Faşizm, Nazizm ve Komünizm gibi antidemokratik totaliter rejimlerin sorunların çözümünde saldırgan ve demokrasi dışı yöntemleri tercih etmesi.
2. II. Dünya Savaşı Öncesi Bloklaşmalar ve Liderler
Savaş öncesinde dünya siyaseti iki ana blok etrafında şekillenmiştir:
II. DÜNYA SAVAŞI BLOKLARI
│
┌─────────────────────────┴─────────────────────────┐
MİHVER DEVLETLER MÜTTEFİK DEVLETLER
• Almanya (Adolf Hitler) • İngiltere (Chamberlain, Churchill, Attlee)
• İtalya (Benito Mussolini) • Fransa (Charles de Gaulle)
• Japonya (İmparator Hirohito) • ABD (Roosevelt, Truman)
• SSCB (Josef Stalin)
A. Mihver Devletlerin Yayılmacı Adımları
- İtalya: Mussolini’nin “Mare Nostrum” (Bizim Deniz) söylemiyle Roma İmparatorluğu’nu yeniden kurma amacı doğrultusunda 1936’da Habeşistan’ı işgal etmesi. İtalya, Almanya ile Berlin-Roma Mihveri’ni kurmuş; 1937’de Japonya’nın katılımıyla bu yapı Berlin-Roma-Tokyo Mihveri hâline gelmiştir. İspanya’da Franco ve Portekiz’de Salazar da faşist rejimler kurmuştur.
- Almanya: 1933’te iktidara gelen Hitler, Versay Antlaşması’nı ihlal ederek 1935’te zorunlu askerliği geri getirmiş, 1936’da silahsızlandırılmış Ren bölgesine asker sevk etmiş, 1938’de “Hayat Sahası” (Lebensraum) politikasıyla Avusturya’yı ilhak etmiş ve Çekoslovakya’nın Südet bölgesini işgal etmiştir.
- Japonya: İmparator Hirohito döneminde “Asya, Asyalılarındır” sloganıyla Mançurya ve Çin’in orta/doğu bölgelerini işgal ederek Mihver Bloku’na katılmıştır.
B. Almanya – SSCB Dostluk ve Saldırmazlık Paktı (Ağustos 1939)
Hitler, Batılı devletlere saldırmadan önce doğu sınırını güvenceye almak amacıyla SSCB lideri Stalin ile anlaşmıştır. Bu pakt ile Almanya ve SSCB, Doğu Avrupa’yı ve Polonya’yı aralarında paylaşma konusunda gizlice uzlaşmışlardır.
3. Savaşın Başlaması ve Cepheler
Almanya’nın 1 Eylül 1939’da Polonya’yı işgal etmesi üzerine İngiltere ve Fransa’nın Almanya’ya savaş ilan etmesiyle II. Dünya Savaşı resmen başlamıştır.
A. Avrupa Cephesi
- Fransa’nın İşgali: Almanya; Belçika, Hollanda ve Fransa’yı işgal etmiştir. Fransa’nın güneyinde Alman yanlısı Vichy (Vişi) Hükûmeti (Mareşal Petain) kurulurken General Charles de Gaulle İngiltere’ye geçerek direnişi başlatmıştır.
- İngiltere Savaşları: Almanya’nın İngiltere’yi pes ettirmek için düzenlediği “Deniz Aslanı” ve “Kartal Hücumu” hava ve deniz harekâtları başarısız olmuştur.
- Barbarossa Harekâtı ve Stalingrad Savaşı: Almanya, SSCB’yi ele geçirmek için tarihin en büyük kara harekâtı olan Barbarossa Harekâtı’nı başlatmıştır. Ancak Stalingrad Savaşı’nda Rus direnişine çarpan Almanya ilk kez durdurulmuş ve geri çekilmeye başlamıştır. Stalingrad, savaşın en önemli dönüm noktasıdır.
- Normandiya Çıkartması (6 Haziran 1944): Müttefiklerin Fransa sahillerine yaptığı dev kara çıkarma harekâtıyla Fransa, Belçika ve Hollanda Alman işgalinden kurtarılmıştır.
- Savaşın Sonu: Müttefik ordularının Berlin’e yaklaşması üzerine Hitler 30 Nisan 1945’te intihar etmiş, Almanya’nın 7 Mayıs 1945’te teslim olmasıyla Avrupa Cephesi kapanmıştır.
B. Kuzey Afrika Cephesi
- İtalya’nın Süveyş Kanalı’nı ve Mısır’ı ele geçirme isteğiyle açılmıştır. İngiltere ve ABD kuvvetlerinin üstünlüğüyle 13 Mayıs 1943’te Tunus’taki Mihver askerleri teslim olmuştur. Kuzey Afrika, II. Dünya Savaşı’nda ilk kapanan cephedir.
C. Asya ve Pasifik Cephesi
- Pearl Harbor Baskını (7 Aralık 1941): ABD’nin petrol ambargosuna misilleme olarak Japon Amiral Isoroku Yamamoto komutasında ABD üssü Pearl Harbor’a ani hava saldırısı düzenlenmiş; bu olay üzerine ABD savaşa girmiştir.
- Atom Bombaları ve Teslimiyet: ABD Başkanı Harry S. Truman’ın emriyle 6 Ağustos 1945’te Hiroşima‘ya, 9 Ağustos 1945’te Nagazaki‘ye atom bombası atılmıştır. SSCB’nin de Mançurya’yı işgal etmesi üzerine Japonya teslim olmuş ve 2 Eylül 1945’te antlaşmanın imzalanmasıyla II. Dünya Savaşı resmen sona ermiştir.
4. Birleşmiş Milletler (BM) Teşkilatının Kuruluşu
Milletler Cemiyetinin savaşı engelleyememesi üzerine yeni bir küresel güvenlik örgütü kurulması için şu adımlar atılmıştır:
- Atlantik Bildirisi (14 Ağustos 1941): ABD Başkanı Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Churchill tarafından yayımlanmış; savaştan sonra toprak kazanılmayacağı ve ulusların kendi geleceğini kendilerinin belirleyeceği ilan edilmiştir.
- Dumbarton Oaks Konferansı (1944): ABD, SSCB ve İngiltere tarafından Birleşmiş Milletler Anayasası taslağı hazırlanmıştır.
- Yalta Konferansı (Şubat 1945): BM’ye üye olabilmek için 1 Mart 1945’e kadar Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etme şartı getirilmiş; ABD, SSCB, İngiltere, Fransa ve Çin’e veto yetkisi verilmiştir.
- San Francisco Konferansı (25 Nisan 1945): Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 50 ülkenin katılımıyla Birleşmiş Milletler Teşkilatı resmen kurulmuştur.
📌 YAZILI SINAVI İÇİN HIZLI HİLE / ŞİFRE TABLOSU
| Konu / Kavram | Sınavda Çıkabilecek Kritik Bilgi |
|---|---|
| II. Dünya Savaşı’nı Başlatan Olay | 1 Eylül 1939 – Almanya’nın Polonya’yı işgali |
| Almanya ve İtalya’nın Dış Politika Sloganları | Almanya: “Hayat Sahası” (Lebensraum) / İtalya: “Mare Nostrum” (Bizim Deniz) |
| Avrupa’da Savaşın Dönüm Noktası | Stalingrad Savaşı (Almanya’nın ilk kez durdurulup geri çekilmesi) |
| Savaşta İlk Kapanan Cephe | Kuzey Afrika Cephesi (Tunus’ta Mihver askerlerinin teslimi) |
| ABD’nin Savaşa Girme Nedeni | Pearl Harbor Baskını (Japonya / Amiral Yamamoto) |
| Atom Bombası Atılan Şehirler ve ABD Başkanı | Hiroşima ve Nagazaki / Harry S. Truman |
| BM’ye Kurucu Üye Olma Şartı | Yalta Konferansı kararıyla 1 Mart 1945’e kadar Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etmek |
| BM Teşkilatının Kurulduğu Konferans | San Francisco Konferansı (25 Nisan 1945) |
