Ç. MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI (30 EKİM 1918)

1. Antlaşmanın İmzalanması ve Arka Planı

• Tarih ve Yer: I. Dünya Savaşı sonunda Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında 30 Ekim 1918 tarihinde Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda imzalanmıştır.
• İmzalayan Taraflar:
  • Osmanlı Devleti Adına: Ahmet İzzet Paşa Hükûmeti’nin Bahriye Nazırı Rauf (Orbay) Bey.
  • İtilaf Devletleri Adına: İngiliz Amiral Calthorpe (Kalthorp).
• Osmanlı Devleti’nin İmzalanma Nedenleri:
  1. ABD Başkanı Wilson’ın yayımladığı Wilson İlkeleri’ne güvenilmesi.
  2. Bulgaristan’ın savaştan çekilmesiyle Almanya ile Osmanlı arasındaki kara bağlantısının kesilmesi.
  3. Almanya’nın savaşın son döneminde ekonomik sıkıntılar nedeniyle Osmanlı’ya yaptığı askerî ve maddi yardımları kesmesi.

2. Antlaşmanın Önemli Maddeleri

İtilaf Devletleri, bu antlaşmayla Osmanlı Devleti’nin askerî direniş gücünü yok ederek ülkeyi savunmasız bırakmayı ve işgallere hukuki zemin hazırlamayı amaçlamıştır.

1. Boğazlar Maddesi: Çanakkale ve İstanbul boğazları derhâl açılacak, bölgedeki istihkâmlar İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecektir.
2. 7. MADDE (En Tehlikeli Madde): İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehlikede gördükleri herhangi bir stratejik noktayı işgal edebileceklerdir.
   • Önemi: Anadolu’nun tamamını işgale açık hâle getiren ve işgallere hukuki dayanak oluşturan en tehlikeli maddedir.
3. 24. MADDE (Ermeni Devleti Maddesi): Doğu Anadolu’daki 6 ilde (Vilayet-i Sitte: Diyarbakır, Erzurum, Van, Elâzığ, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu bölgeleri işgal edebilecektir.
   • Önemi: Asıl amacı Doğu Anadolu’da İtilaf Devletleri kontrolünde bağımsız bir Ermeni devleti kurulmasını sağlamaktır.
4. Askerî Hükümler: Asayişi sağlamak için gerekli olan sayı dışındaki Osmanlı ordusu terhis edilecek, ordunun silah ve cephanesine el konulacaktır. Osmanlı donanması İtilaf Devletleri’nin belirleyeceği limanlarda demirli tutulacaktır.
5. Ulaşım ve Haberleşme: Toros tünelleri, demir yolları, bütün limanlar, kömür/petrol kaynakları ile hükûmet yazışmaları dışındaki tüm telsiz ve telgraf haberleşme araçları İtilaf Devletleri’nin denetimine bırakılacaktır.
6. Esirler Maddesi: Osmanlı elindeki tüm İtilaf esirleri derhâl serbest bırakılacak, İtilaf Devletleri elindeki Osmanlı esirleri ise serbest bırakılmayacaktır (Eşitlik ilkesine aykırıdır).

3. Mondros Sonrası Başlayan İşgaller

İtilaf Devletleri, antlaşmanın 7. maddesine dayanarak Wilson İlkeleri’ne aykırı şekilde Anadolu’yu işgale başlamışlardır:

• İlk İşgal Edilen Osmanlı Toprağı: İngiltere tarafından işgal edilen Musul’dur.
• Anadolu’da İlk Direniş: 19 Aralık 1918’de Hatay-Dörtyol’da Fransızlara karşı başlamıştır.
• İstanbul’un Fiilen İşgali: 13 Kasım 1918’de İtilaf donanması İstanbul Boğazı’na demirleyerek başkenti fiilen işgal etmiştir.
• İşgal Bölgeleri Paylaşımı:
  • İngiltere: Musul, Antep, Urfa ve Maraş’ı işgal etmiş; Batum, Eskişehir, Samsun ve Afyon’a asker çıkarmıştır. (İngiltere daha sonra Antep, Urfa ve Maraş’ı Fransa’ya devretmiştir).
  • Fransa: Adana ve çevresi ile (İngiltere’den devraldığı) Antep, Urfa ve Maraş’ı işgal etmiştir.
  • İtalya: Antalya ve Konya çevresini işgal etmiştir.

4. İşgaller Karşısında Değişik Tutumlar

A. Osmanlı Hükûmeti’nin Tutumu (Teslimiyetçi)

• Padişah VI. Mehmet Vahdettin Mebusan Meclisini kapatmıştır.
• Osmanlı Hükûmeti, İtilaf Devletleri’nin isteklerini yerine getirerek 7 ve 24. maddelerin uygulanmasını engelleyebileceğini düşünmüştür.
• İşgallere karşı duramayan Tevfik Paşa Hükûmeti istifa ettirilmiş, yerine İngiliz Muhipleri Cemiyeti kurucularından olan Damat Ferit Paşa Hükûmeti getirilmiştir. Damat Ferit, işgalcilerle iş birliği yapıp Millî Mücadele’ye karşı politika izlemiştir.

B. Türk Halkının Tutumu (Direnişçi)

• Halkın bir kısmı teslimiyetçi düşünse de büyük çoğunluğu bağımsızlık için mücadeleyi seçmiştir.
• İşgallere karşı İstanbul Sultanahmet Mitingi başta olmak üzere büyük mitingler düzenlenmiştir.
• Bölgesel kurtuluş amaçlı Müdâfaa-i Hukuk cemiyetleri ve eli silah tutan gönüllülerden oluşan Kuvâ-yı Millîye birlikleri kurulmuştur.

C. Mustafa Kemal Paşa’nın Tutumu (Kararlı ve Örgütleyici)

• “Geldikleri gibi giderler!”: Suriye Cephesi’nden İstanbul’a geldiği 13 Kasım 1918 günü İtilaf donanmasını görünce yaveri Cevat Abbas’a bu tarihi sözü söylemiştir.
• İstanbul Çalışmaları: Hükûmette harbiye nazırı olarak yer alıp mücadele etmek istemiş ancak bunun yetersiz olacağını görünce Anadolu’ya geçme kararı almıştır. Şişli’deki evinde İsmet (İnönü), Ali Fuat (Cebesoy) ve Kâzım (Karabekir) paşalarla kurtuluş planları yapmış; Ali Fethi (Okyar) ile Minber gazetesini çıkarmıştır.
• Parolası: Manda ve himayeyi reddederek “Ya istiklal ya ölüm!” parolasıyla tüm yurdu kapsayan bir örgütlenme ve düzenli ordu kurmayı hedeflemiştir.

📌 YAZILI SINAVI İÇİN HIZLI HİLE / ŞİFRE TABLOSU