C. SEVR ANTLAŞMASI (10 AĞUSTOS 1920)

1. Antlaşmanın Hazırlık Süreci ve Konferanslar

İtilaf Devletleri, I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti ile yapacakları barış antlaşmasının şartlarını belirlemek amacıyla üç ayrı konferans düzenlemişlerdir:

1. Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919): İtilaf Devletleri ilk kez bir araya gelmiş; ancak İzmir, Boğazlar ve Doğu Anadolu konularındaki çıkar çatışmaları nedeniyle Osmanlı ile yapılacak antlaşmayı karara bağlayamamışlardır.
2. Londra Konferansı (12 Şubat – 10 Mart 1920): İkinci kez toplanarak taslak üzerindeki görüşmelere devam etmişlerdir.
3. San Remo Konferansı (Nisan 1920): İtilaf Devletleri antlaşma şartlarına son şeklini vererek hazırladıkları metni Osmanlı Hükûmeti’ne bildirmişlerdir.

2. Osmanlı’yı Barışa Zorlama İşgalleri ve İmzalanma Süreci

• Osmanlı’nın İlk Tepkisi: Osmanlı Hükûmeti, San Remo’da sunulan ağır şartları kabul edilemez bularak reddetmiştir.
• İtilaf Devletleri’nin Baskı İşgalleri: Osmanlı’yı antlaşmayı imzalamaya zorlamak amacıyla İngilizler Mudanya ve Bandırma’ya asker çıkarmış; İngiltere’nin desteğini alan Yunan ordusu ise 22 Haziran 1920’de Bursa, Balıkesir ve Uşak’ı, 20 Temmuz 1920’den itibaren de Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli’yi işgal etmiştir.
• Saltanat Şûrası’nın Toplanması: İşgaller karşısında çaresiz kalan Osmanlı Hükûmeti, barış şartlarını görüşmek üzere padişah başkanlığında Saltanat Şûrası’nı toplamıştır. Şûra üyelerinden Topçu Feriki (Korgeneral) Rıza Paşa dışındaki tüm üyeler antlaşmanın imzalanması yönünde oy kullanmıştır.
• Antlaşmanın İmzalanması (10 Ağustos 1920): Damat Ferit Paşa Hükûmeti adına Bağdatlı Hadi Paşa, Rıza Tevfik Bey ve Reşat Halis Bey’den oluşan Osmanlı heyeti, Paris yakınlarındaki Sevr kasabasında 433 maddelik Sevr Antlaşması’nı imzalamıştır.

3. Sevr Antlaşması’nın Önemli Maddeleri

A. Siyasi Hükümler ve Sınırlar

• İstanbul ve Başkent Statüsü: İstanbul Osmanlı Devleti’nin başkenti olarak kalacak; ancak Osmanlı antlaşma şartlarına uymaz veya azınlık haklarını koruyamazsa elinden alınabilecektir.
• Doğu Trakya ve Ege: Doğu Trakya ve Ege Adaları Yunanistan’a verilecektir. İzmir ve çevresinin yönetimi 5 yıllığına Yunanistan’a bırakılacak, 5 yılın sonunda yapılacak halk oylaması (plebisit) ile bölgenin geleceği belirlenecektir.
• Güney ve Doğu Anadolu:
  • Anadolu’nun doğusunda Ermenistan ve Kürdistan devletleri kurulacaktır.
  • Adana, Antep, Urfa, Mardin ve Suriye Fransa’ya bırakılacaktır.
  • Antalya, Konya ve İç Batı Anadolu Bölgesi İtalya’ya verilecektir.
  • Arabistan ile Musul bölgesi İngiltere’ye bırakılacaktır.
  • Rodos ve On İki Ada İtalya’ya bırakılacaktır.
• Osmanlı’ya Bırakılan Sembolik Bölge: Ordu, Samsun, Tokat, Amasya, Sinop, Çorum, Kayseri’nin doğusu, Çankırı, Ankara, Eskişehir, Bolu, Zonguldak ve Bilecik çevresiyle sınırlı küçük bir alan Osmanlı’ya bırakılmıştır.
• Boğazlar: İçinde Osmanlı temsilcisi bulunmayan, kendi bayrağı ve bütçesi olan uluslararası bir Boğazlar Komisyonu tarafından yönetilecek ve tüm devletlerin gemilerine açık olacaktır.
• Azınlık Hakları: Azınlıklar istedikleri İtilaf Devleti’nin vatandaşlığına geçebilecek, siyasi ve ekonomik her türlü haktan yararlanıp okul açabileceklerdir.

B. Askerî Hükümler

• Mecburi askerlik kaldırılacaktır.
• Osmanlı ordusunun asker sayısı 50.700 ile sınırlandırılacak, ordunun ağır silahları ve savaş uçakları olmayacaktır.
• Deniz gücü sınırlı tutulacak, 13 küçük gemiyi geçmeyecektir.

C. Ekonomik Hükümler

• Osmanlı ekonomik kaynaklarını işletmek üzere uluslararası bir mali komisyon kurulacak, Osmanlı bütçesi onaylanmadan önce bu komisyona sunulacaktır.
• İdari, mali ve adli ayrıcalıklar içeren kapitülasyonlardan tüm İtilaf Devletleri yararlanacaktır.

4. Sevr Antlaşması’nın Hukuki Durumu ve BMM’nin Tepkisi

• Hukuken Geçersiz Olma Sebebi (Ölü Doğan Antlaşma): Osmanlı Anayasası olan Kanun-ı Esasi’ye göre uluslararası bir antlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için Mebusan Meclisinin onayı şarttır. İstanbul’un işgali sonrası Mebusan Meclisi 11 Nisan 1920’de kapatıldığı için Sevr Antlaşması meclis onayından geçmemiş ve hukuksal olarak geçersiz kalmıştır.
• BMM’nin Kararı ve Vatan Hainliği: BMM, Misak-ı Millî ilkelerine tamamen aykırı olan Sevr Antlaşması’nı reddettiğini ilan etmiştir. Antlaşmanın onaylanması yönünde oy kullanan Saltanat Şûrası üyeleri ile antlaşmayı imzalayan İstanbul Hükûmeti üyeleri BMM tarafından vatan haini ilan edilmiştir.
• Millî Mücadele’ye Etkisi: Sevr Antlaşması’nın ilanı ve ardından hızlanan işgaller, Türk halkının teslim olmayacağını göstererek Mustafa Kemal Paşa liderliğindeki Millî Mücadele etrafında kenetlenmesini ve direnme azmini artırmıştır.
• Tarihe Karışması: BMM Hükûmeti Millî Mücadele’yi kazanarak Lozan Barış Antlaşması’nı imzalamış ve Sevr Antlaşması’nı geçersiz kılmıştır.

📌 YAZILI SINAVI İÇİN HIZLI HİLE / ŞİFRE TABLOSU